توجه به آمار و سرشماری از گذشته مورد توجه بوده است.این مسئله در دوره قاجار به صورت جدی مطرح است .بخصوص با انعکاس آمار نواحی مختلف درکتابچه ها و فرهنگ های جغرافیایی بحث جدیدی در مطالعات آماری مطرح می باشد.در واقع نخستین و دقیقترین سرشماری عمومی مشهد درسال 1295ق به دستور ناصرالدین شاه قاجار صورت گرفته است. در این زمان رکن الدوله حکمران خراسان و سیستان بود و کارسرشماری تحت نظر زین العابدین میرزا بن شاهزاده محمد ولی میرزا صورت گرفته است .اینکه این سرشماری چند ماه طول کشیده و توسط چند مامور انجام شده است، اطلاعات دقیقی در دست نیست. ولی احتمال دارد تهیه این آمار حدود سه ماه طول کشیده باشد.و محدوده آماری شش محله نوقان،سرشور ،عیدگاه،سراب ،پائین خیابان و بالاخیابان می باشد.
طبق این سرشماری جمعیت مشهد 57287 نفر ذکر شده است.و شهر مشهد حدود 7667 باب خانه ذکر شده است.مهمترین مسائلی که در این سرشماری مورد توجه قرار گرفته اند عبارتند از:
1- تقسیمبندی مردم جامعه به فقیر و غنی
2- ذکر مشاغل عمده مردم شهر مشهد و مشخص کردن کارمندان دولتی از رعیت.
3- توجه به دیگر اقشار شهر مشهد چون یهودیان.
4- ذکر تعداد افراد اعم از زن و مرد،پیر و جوان ،افراد معلول
نکته قابل توجه در سرشماری سال 1295ق مشهد .اشاره به تعداد مساجد،تکایا،مدارس ،کاروانسراها،آب انبارها،کارخانجات و باغات شهر می باشد.
البته کار سرشماری به صورت جدی در دوره پهلوی پیگیری شده است.بخصوص اینکه در سالهای 1307، 1319، 1328ش سرشماری های انجام می شود. از سال 1345 تا کنون هر 10 سال سرشماری عمومی نفوس و مسکن در مشهد و سایر نقاط انجام می شود .جمعیت مشهد در اوایل دوره پهلوی 130000نفر می باشد با گذشت 70 سال جمعیت مشهد در سال 1375 به 2247996نفر رسیده است.
غلامرضا آذری خاکستر.
