توسط انتشارات سازمان کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با تیراژ1000نسخه در زمستان 1385 منتشر شد.انتشار کتاب مزبور از این جهت مهم می باشد که تا کنون در حوزه تاریخ شفاهی کاری ارزنده انجام نشده ،برگزاری کارگاه تاریخ شفاهی در اصفهان ، مشهد ومقارن با انتشار کتاب تاریخ شفاهی در ایران گنجینه اسناد ملی اولین همایش تاریخ شفاهی برگزار کرد که حاصل آن 16 مقاله پیرامون تاریخ شفاهی بود .علاوه بر این مدیریت اسناد آستان قدس رضوی با انتشار این کتاب وبرپایی نمایشگاه تاریخ شفاهی ،کارگاه تاریخ شفاهی وانجام بیش از 2000ساعت مصاحبه صوتی و تصویری اقدامی اساسی در جهت شناساندن واهمیت تاریخ شفاهی انجام داده است.

کتاب تاریخ شفاهی درایران در پنج فصل نگاشته شده است .فصل اول کتاب به دو مبحث درآمدی بر پژوهش و کلیات می پردازد.نویسنده مهمترین مشکلات مراکز تاریخ شفاهی در ایران چنین می داند:1- مشخص نبودن نقش و جایگاه تاریخ شفاهی در ایران 2- نبودن سیاستهای مشخص در شیوه های کاری و عدم برنامه ریزی دقیق برای آینده می داند.

آقای حسن آبادی هدف از این تحقیق ،برسی وضعیت موجود مراکز تاریخ شفاهی در ایران از لحاظ امکانات ،نیرو و روشهای کاری می داند تا با استفاه از نتایج آن ضمن آگاهی از کارکرد این مراکز در زمینه های مختلف از تجربیات آن نسبت به بخش تاریخ شفاهی مدیریت اسناد و مطبوعات سازمان کتابخانه ها ،موزه ها ومرکز اسناد آستان قدس رضوی استفاده گردد.مهمترین مراکزی که در کتاب تاریخ شفاهی در ایران مورد پژوهش قرار گرفته اند عبارتند از:

1- بخش تاریخ شفاهی مدیریت اسناد و مطبوعات سازمان کتابخانه ها ،موزه ها ومرکز اسناد آستان قدس رضوی.

2- مرکز اسناد انقلاب اسلامی .

3- تاریخ شفاهی موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.

4- واحد تاریخ شفاهی دفتر ادبیات انقلاب اسلامی .

علاوه بر موارد فوق برخی از مراکز تاریخ شفاهی خارج کشور هم ارزیابی شده اند که عبارتند از:انستیتو تاریخ شفاهی دانشگاه بایلر،دانشگاه ایندیانا،دانشگاه اوکلاهاما وآرشیو تاریخ شفاهی ایست میدلند.

در بخش دوم کتاب بیشتر به فلسفه تاریخ شفاهی اشاره شده است و نویسنده با ارائه 26تئوری از تاریخ شفاهی به پیشینه آن در جهان و ایران پرداخته است.در اواخر قرن نوزدهم مدارک شفاهی مانند منابع مکتوب اهمیت پیدا کرد و از اوایل قرن بیستم تاریخ شفاهی وارد مرحله ای جدید شد و شکل جدی تری به خود گرفت .از سال 1948 همراه با اختراع ضبط صوت و استفاده از تکنولوژی نوین ،انقلابی نیز در تاریخ شفاهی شکل گرفت که پایه گذار نسل اول تاریخ شفاهیدانان دنیا گشت.در این دوره آلن نوینز بعنوان اولین فردی است که اولین آرشیوهای تاریخ شفاهی دردنیا به وجود آورد.وی اداره تحقیقات تاریخ شفاهی دانشگاه کلمبیا را تاسیس کرد و پس از وی لوییز استار جانشین وی شد.

نسل دوم تاریخ شفاهی از اواسط دهه 1960به بعد شکل می گیرد .در این دوره اولین آثار تاریخ شفاهی منتشر گردید. در واقع اکثر مصاحبه با نخبگان و رهبران سیاسی بوده است.تشکیل انجمن جهانی تاریخ شفاهی ( OHA)در سال 1960در این دوره می باشد.دهه 80 در واقع نسل سوم تاریخ شفاهی موجودیت پیدا می کند در این دوره حرفه تاریخ شفاهی از محافظه کاری دهه 50 وآزادیگری دهه 60 فراتر رفت.کامپیوتری شدن تحقیقات ، حرفه ای و تخصصی شدن تاریخ شفاهی در این دوره بوده است.

پیشینه تاریخ شفاهی در ایران با شروع جنگ تحمیلی می باشد. مصاحبه با فرماندهان و رزمندگان صورت می گیرد و حاصل آن صدها ساعت مصاحبه در آرشیو جنگ سپاه نگهداری می شود.از اواخر دهه 60 هم سایر موسسات همچون موسسه مطالعات و پژوهش معاصر و مرکز اسناد ملی ایران فعالیت تاریخ شفاهی آغاز نمودند.

کتاب تاریخ شفاهی در ایران بعنوان یکی از  منابع که به مبانی تاریخ شفاهی اشاره دارد می تواند نیاز پژوهشی محققان و دانشجویان  رفع نماید. انتشار کتاب این فرصت به سایر محققان تاریخ شفاهی دهد تا هر چه بیشتر به این شیوه توجه شود ودر آینده شاهد کتابهایی بیشتر در این موضوع باشیم.همچنین دانشگاهها و سایر موسسات هم با تدوین برنامه درسی مناسب تاریخ شفاهی، موجب گسترش تاریخ شفاهی گردند.

مهمترین انگیزه نویسنده از تالیف کتاب تاریخ شفاهی در ایران شناساندن تاریخ شفاهی به عموم محققان و مخاطبان تاریخ می باشد.....ادامه مطالببه زودی در کتاب ماه تاریخ و جغرافیا منتشر خواهد شد.

Azari222002@yahoo.com